Zaburzenie obsesyjno kompulsyjne, nerwica natręctw

Zaburzenie obsesyjno kompulsyjne, nerwica natręctw

Zaburzenie obsesyjno kompulsyjne (OCD), Nerwica natręctw

Wpis ma na celu przybliżyć charakter zaburzenia oraz przedstawić oddziaływania terapeutyczne o naukowo udowodnionej skuteczności. Czym jest zaburzenie obsesyjno kompulsyjne?

Podstawową cechą OCD dawniej nazywanego nerwica natręctw jest występowanie obsesji i kompulsji zabierających ponad godzinę dziennie z życia pacjenta, lub powodujące upośledzenie lub cierpienie.

Obsesje to uporczywe impulsy, myśli lub wyobrażenia, które mają charakter intruzywny (natarczywy i niepożądany), nieustępliwy lub nieodpowiedni.
Osoba, która dba o bezpieczeństwo przeżywa impulsy i upewnia się czy np. nie wyrządziła sobie lub komuś krzywdy, dopilnowała czy wszystko jest na miejscu (np. zakręcony gaz, zamknięte drzwi), czy nie ma kontaktu ze skażeniem.

Kompulsje to zachowania obserwowalne jak np. mycie rąk lub niejawne jak np. liczenie w myślach, modlenie, powtarzanie słów. Ich celem jest zniwelowanie przeżywanego lęku.

Chory posiada świadomość, że towarzyszące mu obsesje i kompulsje są nadmierne i irracjonalne.
W populacji obsesje występują u 80% – 88% osób. Różnią się pod względem nasilenia cierpienia i trudności w funkcjonowaniu. Odsetek zachorowań klinicznych (nasilonych obsesji)i wynosi 2,5% populacji.

Poznawczy model nerwicy natręctw pozwala na przedstawienie wzajemnych zależności oddziaływań między ważnymi zmiennymi w podtrzymywaniu obsesji i kompulsji.
Zaburzenie obsesyjno kompulsyjne

Czynnik wyzwalający (natrętna myśl, wątpliwość, uczucie)

Uaktywnia metaprzekonania na temat jego zagrażającego znaczenia. Występuje zlanie myśli z działaniem i zdarzeniem (jeśli o czymś pomyślę, to się to stanie), oraz przekonania na temat konsekwencji emocji i dyskomfortu (nie wytrzymam tego, zwariuję od tego).

Przekonania wpływają na oceny natrętnych myśli (jestem odpowiedzialny za to, że mógłbym komuś zrobić krzywdę, mogłem ją wyrządzić)

Na powyższe oceny wpływają również przekonania na temat rytuałów i zachowań. U pacjentów występuje irracjonalne przekonanie, że jeżeli wykona nadmierną ilość razy jakieś działanie to uchroni go ono przed niebezpieczeństwem lub złymi konsekwencjami (będę sprawdzał czy nikogo nie przejechałem zawracając autem na przejście dla pieszych, dopóki nie opuści mnie napięcie lub określoną ilość razy).

Zachowania kompulsyjne i emocje w nerwicy natręctw mogą zostać poddane błędnej interpretacji (ochraniają przed wydarzeniem katastrofy lub mogą być jej powodem). Błędne interpretacje nasilają prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnych natręctw, może towarzyszyć przekonanie że uczucia są przytłaczające i nie ustąpią póki nie zostanie wykonany rytuał. Uniknięcie konsekwencji przypisuje się rytuałowi a nie błędnej ocenie zagrożenia.

Rozpamiętywanie przyczyn potencjalnej katastrofy lub umysłowe neutralizacje (np. próby nie myślenia, myślenia w określony jedyny sposób) podtrzymują zaburzenie i nie pozwalają dostrzec i zaakceptować rzeczywistości.
Kompulsje powodują pojawianie sie natrętnych myśli które powodują pojawianie się kompulsji ( błędne koło)

Zarys oddziaływań terapeutycznych

  • Ogólny wywiad funkcjonowania pacjenta w różnych sferach życia
  • Ustalenie celów i czasu trwania terapii
  • Diagnoza nasilenia i epizodów OCD
  • Psychoedukacja i weryfikacja modelu zaburzenia

Droga do osiągnięcia celów terapii poznawczo – behawioralnej

  • nauka rozpoznawania obsesji
  • zmiana myśli i przekonań na temat natręctw (mają postać zamartwiania się
  • nauka odróżniania i rozgraniczania myśli od zdarzeń (myśli to nie fakty, to że o czymś pomyślę nie znaczy że to się stanie)
  • Identyfikacja i tymczasowa zmiana wyobrażeń
  • Ekspozycja z powstrzymywaniem reakcji (tolerancja dyskomfortu i falsyfikacja poznawcza) – świadome wystawianie się, w kontrolowanych warunkach, na stresujące sytuacje i uodparnianie się na negatywne emocje z nimi związane. Poddawanie w wątpliwość irracjonalnych przekonań
  • Planowanie aktywności – stopniowe stawianie sobie wyzwań dotyczących zabużenia

W celach poglądowych, zamieszczamy formularz Skala obsesji i kompulsji-zaburzenie obsesyjno kompulsyjne (OCD).

Nerwica natręctw (OCD) jest dobrze przebadanym zaburzeniem psychologicznym z szeroką propozycja skutecznych oddziaływań terapeutycznych. Badania porównujące skuteczność leku klomipraminy i ekspozycji z powstrzymywaniem reakcji wykazały wyższą efektywność psychoterapii nad farmakoterapią 55% vs. 31%.

Wynik nie jest równoznaczny z diagnozą kliniczną wykonywaną przez specjalistę, ma wyłącznie wartość orientacyjną. Uzyskane niepokojące wyniki powinieneś / powinnaś skonsultować z psychologiem lub psychiatrą w celu dalszego badania, ewentualnego postawienia diagnozy i zaplanowania leczenia.

mgr Robert Kuchta